 |
Βυζαντινά Κτήρια
|
|
| 04-Νοε-2010 | ||
Μια αλφαβητικη καταγραφη των Δημοσίων Κτηρίων και των μερών τους. Επιλογή με βάση το άγνωστο της λέξης, την περίεργη ετυμολογία, ή την επιβίωση της λεξης στή σημερινη γλωσσα (αυτούσιας ή παραλλαγμένης). Παρατίθενται μερικες επεξηγήσεις και βιβλιογραφικές παραπομπές. Όπου δεν υπάρχουν παραπομπές τεκμαίτεται οτι οι πληροφορίες προήλθαν απο την Βικιπέδια. |
||
| Λεξη | ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ | Βιβλιογραφικές Παραπομπές |
| αρματούριον | Ειδικος χωρος του ιπποδρομου | Εκθ. βιβλ. 2 τομ.1 σ. 313 |
| Αυγουσταίον | Το Αυγουσταίον ήταν πλατεία της Κωνσταντινούπολης με μακραίωνη ιστορία. Βρισκόταν νότια της Αγίας Σοφίας, στο κέντρο της δημόσιας ζωής και διοίκησης. Οικοδομήθηκε από το Μεγάλο Κωνσταντίνο και ονομάστηκε έτσι προς τιμήν της μητέρας του Αυγούστας Ελένης. Στο χώρο αυτό κατά καιρούς έγιναν αρκετές αλλαγές. Σταδιακά έχασε το δημόσιο χαρακτήρα του και εξελίχθηκε σε προαύλιο της Αγίας Σοφίας. |
http://www.ehw.gr/constantinople /Forms/fLemma.aspx?lemmaId=10874 |
| Αυγουσταίος | Φαινεται πως και μεσα στο Ιερο Παλατιο υπήρχε τριβουνάλιο (αίθουσα,χώρος) καλουμένη «Αυγουσταίος» (Augusteus). Εξυπηρετούσε τις αυτοκρατορικές τελετουργίες. Την πλατεία του διακοσμούσαν αγάλματα πάνω σε στήλες και το πιο φημισμένο από αυτά ήταν το έφιππο άγαλμα του Ιουστινιανού. | |
| Βυζαντινή Ιδιωτική Καποικία | Δες το Αποσπασμα απο τη μελέτη της Αρχαιολόγου Ζωής Τριανταφυλλίδου «Το σπίτι στον Ελληνικό Χώρο». | 304 |
| Εβδομον | Προάστειο της Κωνσταντίνου Πόλης. (Πιθανώς
επειδή απείχε 7 ρωμαικά μίλλια από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης, και
σήμερα λέμε «σε ποιό χιλιόμετρο τραγουδάτε;», και εννοούμε το χιλιόμετρο της Εθνικής Οδού
που βρίσκεται το σκυλάδικο που τραγουδάει η ερωτωμένη σκυλωδός). Το Έβδομον αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα προάστια της Κωνσταντινούπολης. Τα λαμπρά οικοδομήματα που το στόλιζαν θεωρούνταν ισάξια με τα αντίστοιχα της πρωτεύουσας. Πέρα όμως από την αρχιτεκτονική, και η θέση του ήταν σπουδαία, καθώς εκεί στρατοπέδευαν οι λεγεώνες και από αυτό το σημείο ξεκινούσαν οι μεγάλες θριαμβευτικές πομπές των αυτοκρατόρων προς την πόλη. |
ΕΜΕ |
| Κάθισμα | Ειδικος χωρος του ιπποδρόμου οπου κάθονταν ο αυτοκράτωρ και η συνοδεία του. (συν. Σέντζον). | Εκθ. βιβλ. 2 τομ.1 σ. 316 |
| Κινστέρνα | Συνήθως εννοούσαν την Βασιλική Κινστέρνα, γνωστή σήμερα ως Yerebatan Saray («υπόγειο ανάκτορο»), είναι η μεγαλύτερη σωζόμενη βυζαντινή κινστέρνα (υδαταποθήκη, στέρνα) στην Κωνσταντινούπολη. Ευρισκόμενη στα νοτιοδυτικά της Αγίας Σοφίας, η σκεπαστή αυτή υπόγεια δεξαμενή είχε χωρητικότητα 78.000 m3 νερού. Αρχικά βρισκόταν κάτω από τη Βασιλική Στοά, η οποία δεν σώζεται πλέον· τον 6ο αιώνα ξαναχτίστηκε, στη μορφή που έχει σήμερα. Παραμένει ένας από τους πιο σημαντικούς και παλαιότερους δημόσιους χώρους στην Πόλη. Η πρώτη δεξαμενή που αναφέρεται στις γραπτές πηγές είναι το τέταρτο αιώνα δεξαμενή του Μοδέστου, το όνομά του από το ονομα του επαρχου. Χτισμένη σε έξι χρόνια, (363 - 369), αυτή τη μεγάλη δεξαμενή περίπου 154m x 90m σε κάτοψη ήταν μάλλον ακάλυπτη. Βρίσκεται στην ενδέκατη περιοχή, στην περιοχή της έχει χαθεί εκκλησία των Αγίων Αποστόλων, η δεξαμενή του Μοδέστουδεν είναι πλέον ορατή. Ωστόσο, θα μπορούσε να έχει την ίδια δεξαμενή των οποίων οι τοίχοι εντοπίστηκαν στην αγορά της Οθωμανικής Saraçhane. Αλλες σημαντικές κιστέρνες στην Κωνσταντινούπολη ηταν του Ασπαρ, του Αετιου, του Μωκίου, του Φιλοξένου. |
|
| Μίλιον | Το Μίλιον στην Κωνσταντινούπολη ήταν αρχικά μία στήλη από την οποία ξεκινούσε η Μέση οδός. Στη συνέχεια, στο χώρο της στήλης αυτής υψώθηκε ένα τετράγωνο οικοδόμημα, με θόλο που στηριζόταν σε μαρμάρινους κίονες. Αποτελούσε το σημείο από όπου μετρούνταν το μήκος όλων των οδών και οι αποστάσεις του ανατολικού τμήματος της αυτοκρατορίας. Στη συνέχεια, όχι μόνο το κτήριο αλλά όλη η περιοχή στα δυτικά του Αυγουσταίου καλούνταν Μίλιον. Ετυμολογικά ο όρος προέρχεται από τη λατινική λέξη mille, μονάδα μέτρησης μήκους που αντιστοιχεί σε περίπου 1.500 μέτρα (από το mille passus, χίλια βήματα του Ρωμαίου στρατιώτη) |
Εγκυκλ. Μείζ. Ελληνισμού |
| Νυμφαίο | Ένα είδος μνημειακής ρωμαϊκής κρήνης που απαντάται στην Κωνσταντινούπολη. Βλ. Μέγα νυμφαίο. | |
| Οκτάγωνος κοιτών | (ή του κοιτών Αγ. Στεφάνου) οδηγούσε προς το Κάθισμα ή Σέντζον του Ιπποδρόμου. | Εκθ. τομ.1 σ. 203 |
| Ονοπόδιον | Αίθουσα του Ιερού Παλατίου παραπλεύρως του Τιβουναλίου του Αυγουσταίου. Επικοινωνούσε με το τριβουνάλιον των ιθ Ακκουβίτων. Εκει δεχονταν τα συγχαρητηρια οι νεοστεπτες Αυγούστες απο τους πατρικιους και συγκλητικους. | Εκθ. τομ.1 σ. 200 -Ακτολόγια εις την Αυγούσταν. |
| Παλάτιον | Το Μέγα Παλάτιον ή Ιερόν Παλάτιον (λατινικά: Sacrum Palatium, τούρκικα: Büyük Saray) ήταν ένα εκτενές συγκρότημα ανακτόρων στην Κωνσταντινούπολη, που στέγαζε την αυτοκρατορική οικογένεια και τις διοικητικές υπηρεσίες κατά την εποχή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. |
|
| Πορφύρα | Στο μέγαρο της Αυγούστας (αυτοκρατόρισσας), απέναντι από το χρυσοτρίκλινο υπήρχει ειδική αιθουσα τοκετού η λεγόμενη «Πορφύρα» εξ αιτιας της προφυρής της ορθομαρμάρωσης. Οσοι γεννιώντουσαν εκεί ονομάζονταν «Πορφυρογέννητοι», δηλ. Αυτοι που γεννήθηκαν απο βασιλέα εν ενεργεία. | |
| Σέντζον | Συνώνυμο του «κάθισμα» (απο Λατ. sedere=κάθομαι). | Εκθ. βιβλ. 2 τομ.1 σ. 316 |
| Τριβουνάλιον | Δωμάτιον, ειδικος χωρος του ιπποδρόμου | Εκθ. βιβλ. 2 τομ.1 σ. 312 |
| Τριβουνάλιον των ιθ' ακκουβίτων | Ειδικό δωμάτιο του Μεγάλου Παλατίου. Ονομάστηκε έτσι
εξαιτίας του ότι είχε 19 ανάκλιντρα με μαλακά στρώματα στα οποία ξάπλωναν
σύμφωνα με τα αρχαία έθιμα οι προσκεκλημένοι (όπως στα συμπόσια). Ακόμη
οι νικηταί των ιπποδρομιών εκαλούντο και έτρωγαν στα ανάκτορα «επί τής
κρείττονος θέσεως των ιθ ακκουβίτων» (ακούβιτον απο το Λατ. accubitus =
ανάκλιντρο, καναπές). Επίσης το γαμήλιο αυτοκρατορικό συμπόσιο παρετίθετο στην αίθουσα των ιθ' (δεκαεννέα) ακουβιτών. |
(βλ. Περιοδικο Ιστορια τευχ. 67 O ΙΠΠΟΔΡΟΜΟΣ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ) |
| Χρυσοτρίκλινος | Ο χρυσοτρίκλινος (ενν. ~ θάλαμος) αποτελείτο από αναρίθμητους χώρους, στους οποίους έλαμπε ο χρυσός και τα θαυμάσια ψηφιδωτά, διακοσμημένα με άνθη ανάλογα με την εποχής του έτους. Οι αυτοκράτορες συνήθιζαν να αλλάζουν δωμάτιο (θάλαμο) σύμφωνα με τα πολύχρωμα άνθη των ψηφιδωτών, όπως άλλαζαν έσθητα (επίσημο ένδυμα, φόρεμα). Μεταξύ των θαλάμων υπήρχε «ο ιερός κοιτών» και η αίθουσα της υποδοχής. Απέναντι από τον χρυσοτρίκλινο υπήρχε το μέγαρο της αυτοκρατόρισσας, εκεί υπήρχε και η λεγόμενη «Πορφύρα.». Όσοι δε γεννιόταν σε αυτή την αίθουσα ονομάζονταν Πορφυρογέννητοι. Στο χρυσοτρίκλινο και το παλάτι εκτός του αυτοκράτορα και της οικογενείας του κατοικούσαν και απειράριθμοι ακόλουθοι(εργαζόμενοι). Κατα το αρχαίο έθιμο, στην αυλή του Βυζαντίου το πρόσωπο του αυτοκράτορα και της αυτοκρατόρισσας υπηρετούσαν μονο ευνούχοι. Εκτός αυτών η αυτοκρατόρισσα, όμως, απολάμβανε και των υπηρεσιών των θεραπαινίδων (υπηρετριών). | Εκθ. βιβλ. 1 τομ.1 Κεφ. Α σ. 5 |
| Χρυσούπολις | Προάστειο της Κωνσταντίνου Πόλεως. Είναι σήμερα γνωστή ως «Ουσκουντάρ» (τουρκ. Üsküdar) ή «Σκούταρι» και βρίσκεται επί της ασιατικής πλευράς, στο νότιο άκρο του Βοσπόρου. Η βυζαντινή ονομασία Χρυσούπολις σχετίζεται πιθανώς με μύθο, σύμφωνα με τον οποίο πρώτος οικιστής της πόλης ήταν ο Χρύσος, γιος του Αγαμέμνονα και της Χρυσηίδας, ή ακόμα με το γεγονός πως ήταν τόπος συγκέντρωσης φόρων. Η σύγχρονη ονομασία Ουσκουντάρ ετυμολογείται πιθανώς από την ονομασία Escutaire, που δόθηκε πρώτα από τον Βιλλεαρδουίνο το 1203. Το τοπωνύμιο Σκουτάρι παραπέμπει επίσης σε φρουρά, η οποία έφερε ασπίδας που λεγόταν «σκουτάριον» απο το Λατ. scutum. Στο χρονικό του Νικήτα Χωνιάτη αναφέρεται ομώνυμο παλάτι του Μανουήλ Α' Κομνηνού, επί του ακρωτηρίου της Δαμάλεως, που ενδέχεται να ευθύνεται και για το τοπωνύμιο της ευρύτερης περιοχής. |
